Czy zastanawiałeś się kiedyś, co dzieje się w głowie dziecka, gdy docierają do niego nowe wiadomości? Większość z nas przyjmuje za pewnik, że uczenie się polega wyłącznie na skupieniu uwagi, słuchaniu i przetwarzaniu faktów tu i teraz. To jednak zaledwie wierzchołek góry lodowej.

Jak wskazują wnioski Anne Powell, pedagog, która przeszkoliła setki rodziców i nauczycieli w zakresie indywidualnych wzorców uczenia się, kluczem do umysłu dziecka nie są standaryzowane testy, ale zrozumienie mechanizmów jego unikalnego myślenia. Proces uczenia się przypomina pracę układu pokarmowego. Aby ciało mogło skorzystać ze składników odżywczych, jedzenie musi przejść długą drogę; od jamy ustnej, przez żołądek, aż po jelita. Dokładnie tak samo jest z wiedzą. Umysł „trawi” myśli na trzech różnych poziomach: świadomym, podświadomym i nieświadomym. Każdy z nich pełni w nauce odmienną funkcję.

Dowiedz się, jak działają te trzy poziomy poznawcze i dlaczego ignorowanie któregokolwiek z nich prowadzi do chaosu u dziecka.

Świadomość to drzwi do umysłu i kojarzenie faktów.

Świadomość to pierwszy etap na drodze nowej informacji. Jest niczym usta. To miejsce, gdzie pokarm jest pobierany i przeżuwany, podczas gdy umysł planuje, w jaki sposób przetworzyć każdy szczegół.

Gdy dziecko działa na poziomie świadomym, jego uwaga jest skierowana na książkę, na nauczyciela lub na obserwację otoczenia.

Charakteryzuje je maksymalny poziom wybudzenia i ożywienia. Dziecko siedzi na brzegu krzesła, łowi każde słowo i obserwuje otoczenie:

• Bez trudu koncentruje uwagę na tym, co dzieje się wokół niego.
• Sprawnie porządkuje informacje, ustala hierarchię ważności i dba o detale, nie odbiegając od tematu.
• Ma coś do powiedzenia i z łatwością zabiera głos.

Zwykle uważa się, że dziecko uczy się tylko wtedy, gdy znajduje się w stanie pełnej świadomości. Nie można się z tym całkiem zgodzić, bo jego świadomość angażuje zaledwie mały fragment mózgu i stanowi dopiero wstęp do pełnego przyswojenia wiedzy.

Podświadomość to trochę system trawienny, wewnętrzne mielenie poznanych faktów

Gdy informacja zostanie przyjęta na poziomie świadomym, musi trafić głębiej. Podświadomość pełni rolę żołądka, w którym pokarm intelektualny obraca się i miesza. Informacja nie jest już taka sama jak na początku, ale nie została jeszcze w pełni wbudowana w strukturę wiedzy.

Na tym etapie dziecko zwalnia tempo. Przestaje skupiać się wyłącznie na bodźcach zewnętrznych i zaczyna odnosić nowe fakty do tego, co już wie. Transportuje nowe dane ze świadomości do magazynu pamięci. Wyciąga z niego dawne doświadczenia i przenosi je z powrotem na poziom świadomy, by ich użyć.

Cechy dziecka w stanie podświadomości:

• Zastanawia się nad informacjami, zmaga z uczuciami i patrzy na zadania z różnych punktów widzenia.
• Potrafi jednocześnie skupić się na otoczeniu zewnętrznym i na swoich przemyśleniach.
• Z racji ciągłego konfrontowania starego z nowym, dziecko na tym etapie łatwo traci pewność siebie.

Bez sprawnej podświadomości umysł byłby zmuszony połykać wiedzę w całości, bez jej wcześniejszego przemyślenia.

Nieświadomość i głębokie przyswajanie 

Ostatnim, najgłębszym poziomem jest nieświadomość. Odpowiada ona za jelita, w których składniki odżywcze zmieniają swoją formę i zostają na stałe wbudowane we wszystkie organy ciała.

To w nieświadomości zdobyte wiadomości łączą się z wcześniej utrwalonymi doświadczeniami, tworząc trwałe wzorce i modele. O ile racjonalna część umysłu wydobywa z informacji jednoznaczny sens, o tyle nieświadomość działa poprzez symbole, wyobrażenia i analogie.

Cechy dziecka w stanie nieświadomości:

• Dziecko sprawia wrażenie nieobecnego, “gapi się” w okno lub odpływa myślami.
• Myśli w sposób niedostępny dla otoczenia, bywa nieśmiałe.
• Widzi całościowy obraz sytuacji, a nie pojedyncze szczegóły.
• Buduje głębokie powiązania myślowe.

Gdy nauczycielka tłumaczy ułamki, jedno dziecko może zgłaszać się do odpowiedzi (stan świadomy), drugie rysować wzory w zeszycie, analizując usłyszane słowa (stan podświadomy), a trzecie wpatrywać się w okno, wyobrażając sobie tort dzielony na części lub zeszłoroczne wygrane zawody pływackie. Każde z nich się uczy, ale na innym poziomie.

Skuteczna nauka wymaga sprawnego przejścia informacji przez wszystkie trzy poziomy: od przyjęcia wiadomości, przez jej przetworzenie, aż po zapamiętanie.

Jak wykorzystać tę wiedzę w praktyce? Nie oceniaj chwilowego „wyłączenia się” jako znudzenia. Kiedy dziecko zamyśla się podczas odrabiania lekcji, jego nieświadomość może właśnie budować kluczowe połączenia myślowe.

Po nauce nowej partii materiału nie wymagaj natychmiast perfekcyjnego odtworzenia faktów. Daj mu czas na przetrawienie wiadomości. Podświadomość potrzebuje czasu na poukładanie informacji.

Dziecko, które nie potrafi myśleć na poziomie świadomym, pogrąża się w chaosie. Z kolei dziecko pozbawione refleksji będzie uczyć się odtwórczo, bez tego elementu ciekawości. 

Prawdziwa zmiana w edukacji naszych dzieci nie przyjdzie z odgórnych reform szkolnictwa, lecz od nas, rodziców. To my znamy nasze dzieci najlepiej i to my musimy pokazać im, po co nam wiedza i jak mądrze z niej korzystać w przyszłości. Pamiętajmy, że nauka dla dziecka jest czymś naturalnym. Najlepszym tego przykładem są pierwsze kroki w nauce czytania, która otwiera drzwi do całego świata. Dziecięcy umysł nie potrzebuje przebodźcowanych interaktywnych fajerwerków. Często to, co najprostsze, działa najskuteczniej. Właśnie dlatego świetnym wsparciem na start są proste czytanki i gotowe zestawy pytań, które stwarzają dzieciom okazję do wyrażania tego, czego się właśnie dowiedziały. Wspierajmy ich ciekawość i stwarzajmy okazje do dyskusji i nie oczekujmy, że szkoła wygra w starciu migającymi TikTokiem.