Pochwały wpływają na to, czy dziecko będzie wierzyło, że jego zdolności są czymś danym raz na zawsze, czy raczej czymś, co można rozwijać. Badaczki Susan Goldin-Meadow i Susan C. Levine odkryli, że sposób, w jaki rodzice chwalą dzieci już w wieku od 14 do 38 miesięcy, potrafi przewidzieć ich podejście do nauki aż pięć lat później – kiedy mają 7–8 lat.
Dwa oblicza pochwały:
- Pochwała procesu
To te wszystkie „super, że się starałeś!”, „podoba mi się, jak to zrobiłaś” czy nawet zwykłe „dobra robota”. Takie komunikaty skupiają się na wysiłku, strategii i działaniach dziecka, a nie na tym, kim ono „jest”. I wiecie co? To działa.
Badania pokazują, że dzieci chwalone za wysiłek częściej wierzą, że cechy są elastyczne i można je rozwijać. Chętniej podejmują wyzwania, widzą sens w staraniach i łatwiej wymyślają sposoby na poprawę. To właśnie takie podejście – „mogę się nauczyć” – buduje w nich odwagę do mierzenia się z trudnościami.
A mechanizm jest prosty: dziecko, które słyszy, że jego sukcesy wynikają z pracy i praktyki, nabiera przekonania, że to właśnie wysiłek prowadzi do efektów. - Pochwała osoby
„Jesteś taki mądry!”, „dobra dziewczynka!”. Brzmi znajomo? To pochwały, które sugerują, że dziecko ma stałą, wrodzoną cechę. Problem w tym, że jeśli maluch uwierzy w taki przekaz, zaczyna myśleć: albo jestem dobry, albo wcale nie. W efekcie unika wyzwań, bo każde niepowodzenie odbiera jako sygnał, że „nie jest wystarczająco dobry”.
Co ciekawe, w jednym z badań pochwały osoby we wczesnym dzieciństwie nie miały aż tak mocnego wpływu na późniejsze ramy motywacyjne. Ale naukowcy podkreślają: to może wynikać z faktu, że wraz z wiekiem takie pochwały stają się bardziej ukierunkowane – np. „jesteś mądry” w wieku szkolnym może działać zupełnie inaczej niż „dobra dziewczynka” skierowane do dwulatki.
Co z tego wynika?
- Ramy motywacyjne: Dzieci, które wierzą, że można się zmieniać i rozwijać, traktują naukę jak przygodę, a wysiłek jak coś wartościowego. Te, które myślą, że cechy są stałe, koncentrują się tylko na wynikach i łatwo się poddają, gdy coś nie idzie.
- Różnice płci: Badania pokazały, że chłopcy częściej dostają pochwały procesu niż dziewczynki. To może sprawiać, że dziewczynki – słysząc więcej „dobra dziewczynka” niż „super, że próbowałaś” – zaczynają wierzyć, że zdolności są czymś stałym. A to z kolei może odbierać im pewność siebie w obliczu wyzwań.
- Rodzice a teoria rozwoju: Zaskakujące? Rodzice, którzy sami wierzą, że inteligencja jest plastyczna, wcale nie zawsze chwalą dzieci za wysiłek. Czasem wręcz częściej używają pochwał osoby. Widać więc, że nie wystarczy wierzyć – trzeba jeszcze umieć tę wiarę przełożyć na konkretne słowa.
Najważniejsza lekcja? Jakość pochwał ma ogromne znaczenie. Zamiast skupiać się na tym, kim dziecko „jest”, lepiej doceniać to, co robi i ile włożyło w to pracy. To właśnie takie komunikaty sprawiają, że dzieci wchodzą w życie z przekonaniem: mogę próbować, mogę się uczyć, mogę się rozwijać.